Krótko o proporcjonalnym doborze próby

Dobór proporcjonalny stosowany jest we wielu badaniach sondażowych prowadzonych na dużą skalę. Ma on znaczenie w przypadku, gdy losowane grupy (na przykład poszczególne dzielnice w mieście albo studenci różnych wydziałów) znacznie różnią się wielkością.

W odróżnieniu od prostego lub systematycznego losowania grup a następnie losowania elementów w ramach nich, w przypadku doboru proporcjonalnego każda grupa ma szansę znalezienia się w próbie proporcjonalnie do swojej wielkości. Tak więc dzielnica zamieszkała przez 20000 mieszkańców ma dwa razy większą szanse niż taka, w której mieszka 10000 osób. Tak samo wydziały, na których studiuje więcej studentów będą miały odpowiedni większą szansę na znalezienie się w próbie niż te, gdzie jest ich stosunkowo niewielu.

Należy pamiętać, że mówimy tu o proporcjonalnym prawdopodobieństwie wyboru danej grupy do próby, bowiem całkowite prawdopodobieństwo znalezienia się w próbie konkretnego mieszkańca czy studenta będzie takie samo w przypadku dużych i małych dzielnic, jak i licznych, bądź mniej licznych wydziałów.

Wywoływanie do tablicy - o nielosowym doborze próby

W sytuacji, kiedy dobór losowy jest niewłaściwy lub też w ogóle niemożliwy, badanie wymaga zastosowania doboru nieprobabilistycznego. Poniżej przedstawiamy kilka sposobów przeprowadzenia takiej próby.

Po pierwsze, jest to dobór oparty na dostępności badanych. Przykładem może tu być dobór próby przez zatrzymywanie ludzi na ulicy. Metoda ta nie dopuszcza żadnej kontroli nad reprezentatywnością próby. Cieszy się ona dużą popularnością ze względu na łatwość przeprowadzenia i niskie koszty. Może ona być przeprowadzona dla pilotażu kwestionariusza, ale nie powinno się jej stosować do badań grupy jako całości - metoda nie uwzględnia bowiem jej wewnętrznego zróżnicowania.

Drugim sposobem jest dobór celowy lub arbitralny. Polega on na doborze próby na podstawie własnej wiedzy o badanej populacji, a także o celach badań. Przykładem może tu być badanie porównawcze studentów lewicowych i prawicowych, dokonane poprzez dobór próby członków odpowiednich ugrupowań. Tak skonstruowana próba nie pozwoli na pełny opis ani lewicowych ani prawicowych studentów jako całości, może jedna być wystarczająca dla ogólnych celów porównawczych. 

Kolejnym sposobem jest metoda kuli śnieżnej. Procedura ta ma zastosowanie w przypadku, gdy trudno jest odnaleźć członka jakiejś specyficznej populacji, takiej jak nielegalni imigranci czy uchodźcy. W metodzie kuli śnieżnej badacz zbiera dane o kilku członkach danej grupy, których da się odszukać, a następnie prosi je o dostarczenie informacji, pozwalających na przebadanie innych członków, których znają. Reprezentatywność próby wyłonionej tą metodą również nie jest zadowalająca, jest więc ona używana głównie do celów eksploracyjnych.

Ostatnim przedstawionym przez nas sposobem jest dobór kwotowy. Punktem wyjścia jest tu tabela lub macierz opisująca istotne dla badania cechy populacji. Aby dobrać ogólnokrajową próbę kwotową badaczowi może być potrzebna wiedza na przykład o tym, jaki odsetek ludności kraju stanowią ludzie o takich cechach jak: mieszkańcy wsi, zamieszkujący zachodnią część kraju, powyżej 50 lat, zajmujący się rolnictwem itd. Kiedy stworzymy już tabelę zawierającą powyższe kryteria, należy zebrać dane od osób posiadających wspomniane cechy. Potem wszystkim osobom należy przypisać wagę odpowiednią do ich udziału w całej populacji. Mimo, że próba kwotowa przypomina dobór losowy, to jednak jest ona związana z kilkoma problemami. Odchylenia od reprezentatywności mogą wynikać na przykład z faktu, że osoba ankietująca będzie unikać ankietowania, na przykład, osób mieszkających na wsiach pozbawionych publicznego transportu, pomimo tego, że będą one odpowiadać założonym w tabeli kryteriom.

W badaniach społecznych pojęcie respondentów odnosi się do osób, które dostarczają informacji o sobie, umożliwiając jednocześnie badaczowi stworzenie złożonego obrazu grupy, którą respondenci reprezentują. Informator z kolei jest członkiem grupy, który może wypowiedzieć się bezpośrednio o niej. Ważny jest więc dobór informatorów, którzy byliby w jakiś sposób typowi dla badanej grupy – na przykład przeprowadzenie wywiadu wyłącznie ze studentami lub też wyłącznie z kadrą naukową nie pozwoliłaby na przedstawienie całościowego oglądu społeczności akademickiej.

Komu i dlaczego potrzebne są badania opinii?

Badania rynku i opinii stały się nieodłącznym narzędziem, po które sięgają współczesne firmy, w tym coraz częściej przedstawiciele małych i średnich przedsiębiorstw. Głównym celem tego typu badań jest zdobycie wiedzy, pozyskanie odpowiedzi na konkretne pytania. Zgromadzone dane są później wykorzystywane przy podejmowaniu decyzji i zarządzaniu firmą. Zatem kiedy będziecie planowali Wasze badanie, musicie dobrze zastanowić się: jakie informacje chcecie pozyskać, aby potem zadać respondentom odpowiednie pytania.

Jedną z najlepszych metod poznania rozkładu opinii w dużej populacji, tzn. takiej, której nie jesteśmy w stanie obserwować bezpośrednio, są badania sondażowe. Losując odpowiednio dużą liczbę respondentów możemy bezpiecznie założyć, że udzielone przez nich odpowiedzi będą w reprezentatywny sposób odzwierciedlały rozkład opinii w populacji. Jako przykład niech posłużą sondaże przedwyborcze, dzięki którym zwykle udaje się przewidzieć  poziom poparcia dla określonych partii politycznych. Podobnie będzie w przypadku waszej firmy. Jeżeli chcecie poznać stopień zainteresowania klientów proponowanym przez was produktem wystarczy tylko określić parametry grup docelowych i wybrać spośród nich losową grupę ankietowanych, których opinie powinny w trafny sposób odzwierciedlać rozkład opinii w całej badanej populacji.

Sondaż wykorzystuje się na szeroką skalę zarówno w marketingu, jak i w badaniach naukowych. Podstawowym narzędziem badawczym jest tu kwestionariusz ankiety. Zasady prawidłowego skonstruowania badania ankietowego przedstawimy w jednym z kolejnych postów, omawiając przy okazji najczęściej popełniane błędy, które mogą wpłynąć na wyniki badania i zniekształcić uzyskane dane, a co za tym idzie, doprowadzić do podejmowania przez firmę błędnych decyzji.

W dzisiejszych czasach na popularności zyskuje przeprowadzanie badań sondażowych online. Metodę tę wyróżniają stosunkowo niskie koszty dotarcia do respondenta, szybkie przekazywanie zebranych informacji, a także ograniczenie wprowadzania przez badanych błędnych danych dzięki zastosowaniu odpowiednich mechanizmów walidacyjnych.  W dobie, kiedy z Internetu korzystają  przedstawiciele wszystkich grup demograficznych, dobór reprezentatywnej próby również nie stanowi bariery w uzyskaniu rzetelnej informacji.

Zaplanowanie i skonstruowanie badania sondażowego wymaga rozplanowania i skonstruowania odpowiedniego narzędzia badawczego. Nie jest to łatwy proces, jednak przy użyciu rozwiązań, takich jak Esplorado, może poradzić sobie z nim nawet osoba, stawiająca pierwsze kroki w dziedzinie badań opinii. Zachęcamy do zapoznania się z kolejnymi postami i poradami naszych ekspertów, którzy krok po kroku przeprowadzą was przez proces stworzenia własnego badania ankietowego.