Jakie tematy i pytania są odpowiednie dla badań sondażowych?

Badania sondażowe mogą zostać wykorzystane do celów wyjaśniających, sondażowych i eksploracyjnych. Są one chyba najlepszą metodą dostępną dla badaczy, którzy chcą zbierać oryginalne dane w celu opisywania populacji zbyt dużej, by można ją było obserwować bezpośrednio. 

W wyniku starannego doboru losowego otrzymujemy grupę respondentów, co do których możemy zakładać, że ich cechy odzwierciedlają cechy szerszej populacji. Przy pomocy sondaży badać można chociażby postawy i poglądy danej populacji. Przykładem mogą tu być badania prowadzone przez takie ośrodki jak OBOP czy CBOS.

Badanie sondażowe zakłada użycie kwestionariusza, tzn. narzędzia, które zostało zaprojektowane do zbierania informacji. Zatrzymamy się teraz na chwilę na zawartych w nim pytaniach - w jaki sposób należy je konstruować i zadawać, aby osiągnąć założony cel.

Kwestionariusz może zawierać zarówno pytania jak i stwierdzenia - te drugie wykorzystuje się, aby sprawdzić, w jakim stopniu respondenci podzielają jakiś punkt widzenia lub postawę. Zadaje się wówczas respondentom pytanie, czy zgadzają się z danym stwierdzeniem, czy też nie. Można tutaj wykorzystać skalę Likerta – a więc swojego rodzaju stopnia intensyfikacji odpowiedzi, od „zdecydowanie się zgadzam” poprzez „zgadzam się”, „nie zgadzam się”, aż do „zdecydowanie się nie zgadzam”.

W jednym kwestionariuszu mogą być używane zarówno pytania jak i stwierdzenia - użycie obu form zwiększa elastyczność formułowania pytań.

Dostrzec problem w odpowiedniej skali

Kojarzy nam się z mapą, zadaniami matematycznymi i punktowaniem od 1 do 10. Skala. Każdy początkujący badacz powinien zapoznać się z jej podstawowymi rodzajami i nauczyć się prawidłowo konstruować pytania skalowane. Dzięki zastosowaniu skali możliwa jest ocena intensywności cechy badanego zjawiska. W dzisiejszym artykule omówimy kilka podstawowych typów skali, stosowanych często w badaniach ankietowych.

Skala dystansu społecznego Bogardusa

Czy zgodziłbyś się, aby Romowie mieszkali w twoim kraju?

Czy zgodziłbyś się, aby Romowie mieszkali w twojej miejscowości?

Czy zgodziłbyś się, aby Romowie mieszkali w twojej dzielnicy?

Czy zgodziłbyś się, aby Romowie byli twoimi sąsiadami?

Czy zgodziłbyś się, aby twoje dziecko poślubiło Roma?

Jak to działa? Skala ta została stworzona przez amerykańskiego socjologa Emory'ego Bogardusa do pomiaru w jakim stopniu ludzie są skłonni do utrzymywania – zróżnicowanych co do stopnia bliskości – stosunków społecznych z innymi grupami społecznymi. Składa się z kilku pytań wskazujących różny stopień intensywności określonej zmiennej. Im wcześniej respondent udzieli odpowiedzi negatywnej, tym w większym stopniu można mówić o istniejącym uprzedzeniu i dystansie społecznym. 

Co ważne, skala ta opiera się na założeniu, iż osoba, która akceptuje pewien stopień integracji, będzie też potencjalnie skłonna zaakceptować wszystkie możliwości poprzedzające go na liście, czyli i mniejszej intensywności. Zatem jeżeli zgadzasz się, aby Romowie mieszkali w Twojej miejscowości, akceptujesz też, iż mieszkają w Twoim kraju. 

Skala Likerta

Czy zgadzasz się ze stwierdzeniem, iż badania rynku są kluczowym elementem w procesie tworzenia strategii marketingowej?

a. zdecydowanie nie zgadzam się,

b. raczej się nie zgadzam,

c. nie mam zdania,

d. raczej się zgadzam,

e. zdecydowanie się zgadzam

Jak to działa? Współcześnie skalą Likerta nazywa się jest określony format odpowiedzi w pytaniu zamkniętym, opracowany w 1932 roku przez amerykańskiego badacza społecznego Rensisa Likerta. Jest to obecnie najbardziej popularny układ odpowiedzi w pytaniach kwestionariuszowych, który pozwala uzyskać informację dotyczącą stopnia akceptacji respondenta dla danego elementu badanej rzeczywistości. 

Ankietowanemu przedstawiana zostaje lista twierdzeń dotyczących ocenianego produktu, usługi lub innego zjawiska, a jego odpowiedzi mierzone są na dwubiegunowej, zazwyczaj pięciopunktowej skali. Poszczególnym odpowiedziom mogą być przypisywane wartości numeryczne od 1 do 5.

Pierwotnie pod terminem "skala Likerta" kryło się co innego. Zamysł amerykańskiego badacza był nieco bardziej skomplikowany. Szerzej pisze o tym Earl Babbie w książce Badania społeczne w praktyce. Jeśli jesteś zainteresowany, zachęcamy Cię do lektury. 

Skala Guttmana

Czy zgadasz się, żeby cudzoziemcy mieszkający w Polsce przez dłuższy okres czasu mieli prawo do otrzymania obywatelstwa polskiego i wszystkich praw 

Czy zgadasz się, żeby cudzoziemcy mieszkający w Polsce przez dłuższy okres czasu mieli prawo do karty stałego pobytu

Czy zgadasz się, żeby cudzoziemcy mieszkający w Polsce przez dłuższy okres czasu mieli prawo do kupna ziemi lub nieruchomości

Czy zgadasz się, żeby cudzoziemcy mieszkający w Polsce przez dłuższy okres czasu mieli prawo do założenia własnej firmy

Czy zgadasz się, żeby cudzoziemcy mieszkający w Polsce przez dłuższy okres czasu mieli prawo do pozwolenia na pracę najemną

Czy zgadasz się, żeby cudzoziemcy mieszkający w Polsce przez dłuższy okres czasu mieli prawo do pozwolenia na naukę

Czy zgadasz się, żeby cudzoziemcy mieszkający w Polsce przez dłuższy okres czasu mieli prawo do przedłużenia wizy pobytowej.

Jak to działa? Twórcą skali jest izraelski socjolog amerykańskiego pochodzenia Louis Guttman. Składa się ona z szeregu hierarchicznie uporządkowanych pytań, dotyczących tego samego zagadnienia i jest wykorzystywana do badania postaw wobec zjawisk budzących kontrowersje społeczne. 

W przypadku skali Guttmana dobieramy i szeregujemy pytania w taki sposób, aby kolejno coraz mocniej wpływały na badaną cechę. Zakładamy przy tym, że jeśli respondent odpowiedział twierdząco na pytanie wysoko położone na skali, to powinien także odpowiedzieć twierdząco na poprzedzające je pytania. Generalnie im wcześniej respondent zaczyna odpowiadać twierdząco na jakieś stwierdzenie, tym większa jest jego akceptacja ocenianych postaw, zachowań i zjawisk.

Tekst powstał w oparciu o "Biblię" wszystkich badaczy opinii - Badania społeczne w praktyce Earla Babbiego. Wykorzystania różnego typu skal w badaniach ankietowych to niezwykle szeroki problem, zajmiemy się nim zatem raz jeszcze w jednym z kolejnym postów.