Co wpisać do metry(cz)ki?

Jakie dane możemy znaleźć w metryce chrztu? Imię i nazwisko, imiona rodziców, datę i miejsce urodzenia oraz informacje na temat przyjętych sakramentów... Ten dokument o katolikach mówi więcej, niż dowód osobisty czy paszport. Zawiera bowiem szereg danych, dzięki którym można zaliczyć ich do poszczególnych kategorii demograficznych. Dzisiaj mowa będzie o nieco innej metryce, a właściwie metryczce, bez której nie obejdzie się żaden kwestionariusz ankietowy z prawdziwego zdarzenia.

Metryczka zwykle występuje albo na końcu (częściej) albo na początku (rzadziej) kwestionariusza ankietowego. Składają się na nią pytania o dane społeczno-demograficzne respondenta, uzależnione od badanych zmiennych i treści pytań ankietowych. Dzięki metryczce możliwe jest zebranie informacji dotyczących wartości zmiennych niezależnych, o których mowa była w poprzednim poście.

O co najczęściej pyta się w metryczce? Podstawowe zmienne to płeć, wiek, miejsce zamieszkania, często również zawód oraz wykształcenie, poziom dochodu na członka rodziny, itp. Co ważne, respondent nigdy nie podaje samodzielnie dokładnych danych - byłoby to niepraktyczne, należałoby bowiem później ręcznie dzielić ankietowanych na kategorie zgodnie z niejasnymi kryteriami. Pytania metryczkowe to zazwyczaj pytania zamknięte, w których dokonuje się wyboru jednej z podanych odpowiedzi. 

Poniżej zamieszczony został przykład metryczki. Uwzględniono w niej wszystkie możliwe kategorie zmiennych, które mogą zostać wykorzystane przy tworzeniu kwestionariusza ankiety za pomocą Esplorado.pl. 

Imię i nazwisko, podobnie jak adres mailowy i dokładne dane teleadresowe, nie pojawiają się w ankietach przeprowadzanych na dużych próbach, są one bowiem poufne lub anonimowe (Esplorado.pl daje jednak możliwość wykorzystania ich, jeśli ankieter widzi taką konieczność). Pozostałe dane zbierane są za pomocą pytań jednokrotnego wyboru. Kafeteria odpowiedzi (ich rodzaj, ilość oraz układ) jest w każdym przypadku z góry określona. Przykładowe pytania przedstawiono na zdjęciu poniżej. 

Dobrze skonstruowana metryczka pozwala Ci dobrze poznać Twoich respondentów i podzielić ich na grupy, które charakteryzują różne cechy (zmienne zależne). Pamiętaj o zasadzie "mniej znaczy lepiej". Konstruując tę część kwestionariusza zastanów się, jakie dane są Ci rzeczywiście potrzebne. Ogranicz się do minimum. Jeśli zaczniesz wypytywać respondenta o zbyt wiele szczegółów, może poczuć się zniechęcony lub znużony ankietą, a w rezultacie podać niepełne lub nieprawdziwe odpowiedzi.

Zmienne zależne i niezależne - czym są i jak je krzyżować?

Czy wiesz, kim jest dr Wojciech Kopczuk? Zapewne nazwisko tego polskiego ekonomisty nigdy wcześniej nie obiło Ci się o uszy. Kopczuk jest wykładowcą amerykańskich uczelni, który w 2011 roku został nagrodzony tzw. antynoblem. Tak, chodzi o popularną nagrodę Ig Nobla, przyznawaną autorom najbardziej absurdalnych i niepotrzebnych badań naukowych. Czym zasłużył sobie nasz rodak na takie wyróżnienie? Napisał rozprawę naukową, w której dowodził istnienia bezpośredniego związku daty śmierci oraz wysokości podatku spadkowego. 

Badania Kopczuka nie miały większego przełożenia na praktykę, trudno byłoby nam bowiem przesunąć datę własnej śmierci, aby zmniejszyć podatek, który nasi spadkobiercy będą musieli uiścić fiskusowi. Ten oryginalny przykład przyda nam się jednak do czego innego. Na podstawie teorii polskiego ekonomisty omówimy, czym różnią się zmienne zależne od zmiennych niezależnych.

Co to takiego zmienna i po co mówimy o niej w kontekście badań ankietowych? Pojęcie to odnosi się do pewnej wielkości czy cechy, przyjmującej różne wartości. Zmienne opisują przedmioty oraz procesy, sprawiają, że badane przez nas fenomeny stają się w mierzalne. Możemy nimi manipulować, krzyżować jej i szukać istniejących między nimi zależności. 

Zmienną może być np. płeć, wiek, zawód, a także preferencje polityczne, wyznanie, upodobania zakupowe czy wysokość wynagrodzenia. Może ona odzwierciedlać cechy demograficzne, ekonomiczne, a nawet behawioralne. W badaniach Kopczuka zmiennymi były data śmierci oraz wysokość podatku spadkowego. Badacz szukał zależności między tymi elementami, jednak dosyć lekkomyślnie założył, że może manipulować pierwszą z nich, aby wpłynąć na wartość drugiej. Nie posiadając nawet najmniejszej wiedzy z zakresu księgowości czy prawa spadkowego od razu widać, że takie rozważania nie miały większego sensu.

W tym przypadku data na akcie zgonu była tzw. zmienną niezależną. Jest to zmienna, której wartości już na samym początku procesu badawczego zostają ściśle określone. Dzięki temu możemy nimi manipulować i mierzyć bądź rejestrować wartości, jakie przybierają zmienne zależne (u Kopczuka taką zmienną był podatek płacony przez spadkobierców).

Skomplikowane? Przyjrzyjmy się zatem kilku innym przykładom. W mediach bardzo często pojawiają się informacje o wynikach sondaży, w których bada się np. poparcie dla danej partii politycznej (zmienna zależna) w różnych regionach kraju (zmienna niezależna), analizuje się wpływ wykształcenia (zmienna niezależna) na poziom czytelnictwa (zmienna zależna), pisze się o większej lub mniejszej znajomości historii Polski (zmienna zależna) w różnych grupach wiekowych (zmienna niezależna).

Zatem różne wartości, jakie przybiera zmienna niezależna, mogą generować odmienne wartości zmiennej zależnej: poparcie dla partii X jest mniejsze w województwie lubuskim, a większe w mazowieckim, osoby z wyższym wykształceniem czytają więcej, niż Ci z wykształceniem podstawowym, zaś ludzie urodzeni po roku 1989 gorzej znają historię, niż pokolenie ich rodziców czy dziadków.

Dobór zmiennych jest kluczowy w procesie formułowania hipotez badawczych. Zazwyczaj polegają ona bowiem na opracowaniu twierdzenia, które mówi o bezpośredniej zależności między dwoma elementami.

I jeszcze jedno. W przypadku każdej zmiennej należy precyzyjnie zdefiniować wartości, jakie może  ona przybierać. Jest to tzw. operacjonalizacja - ważny krok na drodze do zaplanowania poprawnego metodologicznie badania ankietowego. Kwestia ta zostanie poruszona w jednym z kolejnych postów.